ВАЛЮТАЛАР КУРСЛАРИ
cbu.uz
1 USD = 11257.13 +29.05
1 EUR = 11854.88 +131.64
1 RUB = 182.11 -1.55
1 GBP = 13818.13 +174.89
1 JPY = 84.01 +1.66
1 AFN = 127.62 +0.5
1 AMD = 28.46 +0.07
1 AED = 3064.83 +7.91


Ривожланган мамлакатларда молиявий интеграция

Сўнгги йилларда интеграция бирлашмалари дунёнинг кўплаб давлатлари ўртасидаги муносабатларнинг ажралмас элементига айланди. Шу билан бирга, интеграция жараёнлари мамлакатларнинг айрим гуруҳлари ривожланишининг ижтимоий-иқтисодий шароитларига қараб турлича намоён бўлади. Бу муаммо, айниқса, дунёнинг аксарият давлатлари бир-бирини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш мақсадида турли иқтисодий, сиёсий ва бошқа иттифоқларга бирлашаётган ҳозирги даврда долзарбдир.


20-асрнинг иккинчи ярми ва 21-аср бошлари хўжалик фаолияти кўламининг ошиши, илмий-техника тараққиётининг кенгайиши билан тавсифланади. Бир-бири билан иқтисодий алоқада бўлмаган, ишлаб чиқариш муносабатлари ва ўзаро боғлиқлик тизимига кирмайдиган давлатлар йўқ. Ҳозирги вақтда бутун дунё, одамларнинг иқтисодий фаолиятининг ўзаро муносабатлари тўқнашадигон ёки бирлашадигон ўйин майдонидир.
Жаҳон иқтисодиёти доимий ўзгаришларда бўлган мураккаб, мобил тизимдир. Бугунги кунга келиб, тадбиркорлик капиталининг ўзаро тўқнашувига асосланган ҳолда халқаролашув жараёни, ишлаб чиқарувчи кучларнинг глобаллашуви янги босқичга кўтарилди.
Интеграция – давлатларнинг тинч-тотув яшашини таъминлашнинг реал имконияти бўлиб, бунга савдони кенгайтириш, одамларнинг эркин ҳаракатланиши, маданий алмашинувни ривожлантириш, сиёсатни фаол амалга ошириш каби чора-тадбирлар орқали унга эришиш мумкин.


Интеграция, шунингдек, “алоҳида давлатларнинг умумий манфаатлари ҳисобга олиниши ва амалга оширилишини таъминлаш мақсадида ўзларининг суверен ҳуқуқларининг бир қисмини уларнинг барчаси учун яратилган ва умумий институционал тузилма фойдасига ўтказиш жараёни” деб ҳам таърифланади. Ҳатто антик даврда ҳам "космополис" ғояси пайдо бўлган - алоҳида давлатлар ва урушларнинг тарқоқлигини бартараф этиш учун глобал давлат. Либерал контсепция халқаро ташкилот (универсал) яратиш, унга давлатлараро тарқоқлик ва анархияни енгиш учун миллий мақом бериш эди. Биринчи жаҳон урушидан кейин Миллатлар Лигаси тузилди, у буюклик ва ноаниқлик туфайли муваффақиятсизликка учради. Митрани томонидан баён этилган функсионализм концепцияси миллатлараро ташкилотлар яратишга эмас, балки давлатлар ўртасида иқтисодий, ижтимоий, маданий соҳаларда ҳамкорликни йўлга қўйишга чақирди - бу амалиёт давлатларни давлатлараро органлар ва сиёсий ҳамкорликни шакллантиришга ундайди.


Интеграциянинг учта шакли мавжуд: вертикал, горизонтал ва конгломерат.

Вертикал интеграция - бир хил маҳсулотни ишлаб чиқариш учун зарур бўлган компонентларни ишлаб чиқарадиган икки ёки ундан ортиқ компанияларнинг бирлашиши. Барча ишлаб чиқариш жараёнлари бир компанияда бирлаштирилган ва бирин-кетин амалга оширилади. Вертикал тузилмада бирлашишда компанияларнинг мақсади зарур ресурсларни сотиб олиш билан боғлиқ транзакция харажатларини камайтиришдир.
Горизонтал интеграция - бир хил турдаги маҳсулот ишлаб чиқарувчи компанияларнинг бирлашиши. Масштаб ва ўлчам таъсирининг таъсирига асосланган харажат имтиёзларини олиш, шунингдек, бозор улушини ошириш компанияларни горизонтал равишда бирлаштиришга ундайдиган асосий сабаблардир. Баъзи ҳолларда горизонтал интеграция масштаб ва ўлчамнинг таъсирини бирлаштиришга ва шу билан ишлаб чиқаришнинг ўртача таннархини камайтиришга имкон беради. Ушбу турдаги горизонтал уюшмалар ижтимоий жиҳатдан ҳам фойдалидир. Бироқ, горизонтал қўшилиш маълум турдаги маҳсулот бозорида фаолият юритувчи компаниялар сонининг қисқаришига олиб келади.
Конгломерат интеграцияси - турли ишлаб чиқариш линияларини ягона тузилмага бирлаштириш, масалан, шарбат ва сут маҳсулотлари ишлаб чиқарувчилар бир компанияга бирлашгандай. Конгломератларнинг бирлашиши горизонтал қўшилишларга ўхшайди, чунки иккала ҳолатда ҳам тайёр маҳсулот ишлаб чиқариш бирлаштирилади, лекин бу ерда ишлаб чиқарилган маҳсулот турлари бир-бирига боғлиқ эмас.
Конгломерат тузилмаларини яратиш муайян турдаги маҳсулотларга бўлган талабнинг циклик хусусиятига асосланади. Конгломерат ассоциатсияси асосан пул тушумлари оқимини тенглаштиришга имкон беради.
Вертикал бирлашишнинг иккита йўналиши мавжуд: вертикал бирлашма олдинга (ёки юқорига) ва вертикал бирлашма орқага (ёки пастга).
Компания фаолиятини кенгайтириш учун олдинга вертикал қўшилишдан фойдаланганда, сотиб олувчи корпорация ўз маҳсулотларига яхши ва барқарор талаб манбасини яратиши мумкин ва уни фақат ўзи назорат қилади. 

Худойназарова Суғдиёна
Интернет журналистикаси ва ижтимоий тармоқлар факультети
Интернет журналистикаси йўналиши

«UCI» Биржа индекси кўрсаткичлари
Highcharts Example